Je kunt bijna je hele leven vanuit overleving functioneren zonder dat je zelf doorhebt hoeveel van je dagelijks leven daardoor wordt bepaald.

Je bent voortdurend ergens mee bezig. Met wat er is gebeurd, wat er kan gebeuren, wat je misschien kunt voorkomen, wat je anders had kunnen doen… Altijd alert op je omgeving, op anderen, op interacties. Je hoofd staat altijd aan. Er is altijd wel iets wat je bezighoudt.

Je bent misschien moe, voelt je gespannen, wat afwezig... Misschien merk je dat je je minder goed kunt concentreren, dingen vergeet of soms gewoon niet meer helder kunt denken. Je hoofd kan ontzettend vol zijn en tegelijkertijd kan het voelen alsof er bijna niets meer binnenkomt.

Misschien slaap je slecht, word je moe wakker, kun je steeds minder hebben of merk je dat je lichaam voortdurend gespannen is. Misschien schrik je snel van onverwachte geluiden of ervaar je lichamelijke klachten waar je maar niet vanaf komt. Sommige mensen herkennen brain fog. Anderen zijn misschien al eens volledig opgebrand geraakt en in burn-out terechtgekomen. Alsof er nooit werkelijk even rust is.

Ondertussen blijf je je van alles aantrekken. Van anderen, van wat er om je heen gebeurt. En zelfs wanneer het van buiten even rustig lijkt, blijft er vanbinnen altijd wel iets in beweging wat je bezighoudt. Wat iemand zei. Hoe iemand reageerde. Of je iets verkeerd hebt gedaan. Wat iemand van je vindt, van je verwacht of misschien van je nodig heeft.

Je probeert met alles rekening te houden. Het goed te doen. Niemand teleur te stellen. Misschien pas je je aan zonder dat je dat zelf nog werkelijk doorhebt. En zelfs wanneer je denkt dat je het goed hebt gedaan, kan één reactie, één opmerking of één afwijzing genoeg zijn om daar weer aan te twijfelen. Alsof het nooit goed genoeg is. En als het dat wel is, duurt dat meestal kort tot het volgende moment zich alweer aandient.

Er gebeurt vaak veel en van alles tegelijk. En tussendoor, wanneer het óf te veel wordt óf juist te rustig is, ga je iets doen. Je gaat bewegen. Jezelf ergens mee bezighouden, wat dat dan ook is…

Vaak weet je niet eens meer hoe het is om niet voortdurend ergens mee bezig te zijn.

 

Je kunt ook iemand zijn die het liefst alles zelf regelt. Overal aan denkt, vooruitkijkt, problemen probeert te voorkomen en eigenlijk altijd wel ergens verantwoordelijkheid voor voelt. Ontzettend zelfstandig, iemand die veel aankan en op wie anderen altijd kunnen rekenen. Je hebt alles graag goed geregeld, vindt het moeilijk om dingen uit handen te geven en wanneer iets anders loopt dan je had verwacht, kun je daar behoorlijk onrustig van worden.

Je legt de lat voor jezelf misschien ook ontzettend hoog. Je wilt het goed doen, geen fouten maken, niemand teleurstellen. Je kunt ergens eindeloos over nadenken, blijven verbeteren, controleren of twijfelen of je wel genoeg hebt gedaan. En zelfs wanneer alles geregeld is, lukt het je misschien nauwelijks om werkelijk te ontspannen. Er is altijd nog wel iets wat moet, wat beter kan, wat je niet moet vergeten of waar je alvast rekening mee probeert te houden.

Voor de buitenwereld kun je iemand zijn die ontzettend sterk en zelfverzekerd overkomt. Iemand die alles aankan, altijd doorgaat en eigenlijk nooit hulp nodig lijkt te hebben. Terwijl je zelf misschien niet eens meer weet hoe het is om iets aan een ander over te laten, ergens niet verantwoordelijk voor te zijn of gewoon even helemaal niets te hoeven.

 

Misschien heb je in je leven ook werkelijk ontzettend veel meegemaakt en doorstaan. Situaties waarin je geen andere mogelijkheid had dan door te gaan, jezelf bij elkaar te rapen en weer verder te moeten. Je hebt geleerd om onder moeilijke omstandigheden te blijven functioneren, problemen op te lossen en je verantwoordelijkheden te blijven dragen, zelfs wanneer je eigenlijk allang niet meer kon.

En dan kan er iets gebeuren wat voor een ander misschien helemaal niet zo groot lijkt. Iemand zegt iets, reageert anders dan je had verwacht, er verandert onverwachts iets in je plannen of iets loopt niet zoals je had bedacht. En ineens kun je ontzettend veel onrust voelen. Je raakt geïrriteerd, wordt boos, schiet in paniek, begint te piekeren of merkt dat je helemaal dichtklapt. Misschien trek je je terug, kun je niets meer verdragen of blijf je nog uren bezig met wat er is gebeurd.

Soms begrijp je achteraf zelf niet waarom iets je zo ontzettend heeft geraakt. Je hebt in je leven misschien wel zoveel grotere en moeilijkere situaties doorstaan, en toch kan juist zo'n moment je helemaal uit balans brengen.

Misschien probeer je jezelf dan weer bij elkaar te rapen, je emoties onder controle te krijgen, jezelf toe te spreken of gewoon verder te gaan met wat er allemaal nog moet gebeuren. Voor je omgeving lijkt alles misschien alweer voorbij, terwijl je vanbinnen nog lang niet tot rust bent gekomen en het je soms nog dagen bezighoudt.

 

Het kan ook heel anders gaan. Misschien merk je juist dat je nauwelijks nog iets voelt. Dat er iets ingrijpends gebeurt en je eigenlijk gewoon doorgaat met waar je mee bezig was. Je kunt vertellen over ontzettend moeilijke of pijnlijke gebeurtenissen in je leven, zonder dat je daar op dat moment werkelijk iets bij voelt.

Soms weet je zelf niet eens goed of je verdrietig, boos of bang bent. Je voelt misschien wel dat er iets speelt, maar kunt er niet goed bij komen. Of je merkt dat je je steeds verder terugtrekt, weinig behoefte hebt aan contact en eigenlijk nergens meer zoveel zin in hebt.

Tijdens een gesprek of een moeilijke situatie kun je ook ineens helemaal afwezig raken. Je hoort nog wel wat iemand zegt, maar het lijkt nauwelijks binnen te komen. Je kunt niet goed meer nadenken, vindt geen woorden meer of merkt achteraf dat je delen van het gesprek nauwelijks hebt meegekregen.

En misschien herken je ook dat je gewoon doorgaat met je dagelijkse leven, terwijl je er zelf nauwelijks werkelijk bij aanwezig bent. Je doet wat er moet gebeuren, reageert op mensen, voert gesprekken, maar het voelt alsof je er ergens zelf niet helemaal bij bent.

 

Soms kun je ontzettend verlangen naar rust, plezier, verbinding of gewoon weer iets voelen, terwijl je niet goed weet hoe je daar nog bij moet komen.

En misschien herken je juist dat je heel goed weet wat je wilt, wat niet goed voor je is of wat je eigenlijk anders zou willen doen. En toch kan het op het moment zelf heel anders gaan dan je vooraf dacht of wilde.

Je weet bijvoorbeeld heel goed waar je grens ligt, maar krijgt hem op het moment zelf niet uitgesproken. Of je spreekt hem wel uit en iemand gaat er gewoon overheen. Er ontstaat discussie, iemand wordt boos of ineens ben jij degene die moet uitleggen waarom je die grens überhaupt hebt. En voor je het weet ben je niet meer bezig met wat voor jou niet goed voelde, maar met de reactie van de ander.

Misschien voel je ook heel duidelijk dat iets niet klopt. Je weet wat je hebt gezien, gehoord of ervaren en toch kun je daar steeds meer aan gaan twijfelen wanneer iemand blijft zeggen dat het anders is. Je probeert er misschien iets over te zeggen en het wordt ontkend. Omgedraaid. Er wordt overheen gegaan of je wordt niet geloofd.

Of je weet vooraf precies wat je wilt zeggen en wanneer je tegenover iemand staat, krijg je het niet meer uit je mond. Soms weet je heel goed welke keuze je wilt maken en kom je er toch niet toe. Of je maakt hem wel en daarna begint de twijfel. Of het wel de juiste keuze was. Of je toch niet iets anders had moeten doen.

 

In het dagelijks leven ben je misschien ook wel ongemerkt ontzettend veel met anderen bezig. Hoe het met iemand gaat, wat iemand voelt, of er iets aan de hand is, of iemand ergens mee zit. Je kunt aan een kleine verandering in iemands stem, gezichtsuitdrukking of gedrag al merken dat er iets anders is dan normaal. En voor je het weet ben je bezig met wat er aan de hand zou kunnen zijn en wat jij misschien kunt doen.

Je kunt je ook ontzettend verantwoordelijk voelen voor hoe het met een ander gaat. Wanneer iemand verdrietig is, boos wordt, ergens mee worstelt of ongelukkig is, kan dat je helemaal bezighouden. Je wilt helpen, iets oplossen, de ander geruststellen of iets doen waardoor diegene zich weer beter voelt. En als dat niet lukt, kun je daar zelf ontzettend mee zitten.

Misschien vind je het ook ontzettend moeilijk om niet meteen iets te doen wanneer je merkt dat iemand ergens mee zit. Je wilt graag helpen, advies geven of proberen iets aan de situatie te veranderen. Zelfs wanneer iemand niet direct om jouw hulp heeft gevraagd.

 

Je kunt ontzettend veel van jezelf geven in een relatie, vriendschap of binnen je gezin. Je stelt jezelf altijd beschikbaar, luistert naar de ander, denkt mee en houdt rekening met wat je denkt dat iemand nodig heeft. En terwijl je zo voor een ander bezig bent, sta je misschien nauwelijks nog stil bij wat jij zelf nodig hebt, waar jouw grenzen liggen of hoeveel ruimte er eigenlijk nog voor jou overblijft.

Misschien merk je ook dat hoe jij je voelt ontzettend afhankelijk kan zijn van hoe het met de ander gaat. Zolang iemand blij is, tevreden is of alles goed lijkt te gaan, is er voor jou ook meer rust. Maar zodra iemand wat afstand neemt, anders reageert, wat stiller wordt of ergens ontevreden over is, kan dat bij jou voor ontzettend veel onrust zorgen.

 

En dat kan ook spelen in relaties waarin je veel van elkaar houdt, waarin je het goed met elkaar hebt en waarin helemaal geen sprake hoeft te zijn van iemand die jou bewust iets aandoet. Je kunt zo gewend zijn geraakt om je op anderen te richten, dat je nauwelijks nog merkt hoeveel van je eigen leven daaromheen draait.

Maar er kan natuurlijk ook veel meer spelen in je leven. Misschien heb je binnen een relatie of met een ex-partner te maken met manipulatie, controle, intimidatie, psychische of fysieke mishandeling, seksueel geweld, bedreiging, stalking of financieel misbruik.

Misschien zit je daar op dit moment nog middenin. Of ben je inmiddels weggegaan, maar houdt het daarmee niet op. Er kan een scheiding of vechtscheiding spelen, rechtszaken, een ex-partner die blijft dreigen, controleren of contact blijft zoeken. Familie die zich ermee bemoeit of partij kiest.

En misschien weet je allang dat je weg wilt, maar is weggaan helemaal niet zo eenvoudig. Je kunt financieel afhankelijk zijn, niet weten waar je naartoe moet of bang zijn voor wat er gebeurt wanneer je vertrekt. Er kunnen kinderen bij betrokken zijn en alles wat je besluit heeft ook gevolgen voor hen. Misschien weet je zelfs dat de situatie juist kan escaleren wanneer je probeert weg te gaan.

Misschien probeer je al heel lang duidelijk te maken wat er gebeurt, maar word je niet geloofd. Of zien mensen om je heen, hulpverleners of instanties niet wat jij iedere dag meemaakt. En misschien is het allemaal al jaren geleden. Is die persoon allang uit je leven en merk je hoeveel van wat er is gebeurd je nog steeds bezighoudt.

 

En ook binnen je eigen familie kun je nog steeds tegen van alles aanlopen, hoe volwassen je inmiddels ook bent. Misschien weet je allang hoe het binnen jouw familie gaat. Wie er altijd bepaalt wat er gebeurt, wie er belt wanneer er iets nodig is en van wie er wordt verwacht dat die altijd klaarstaat, voor anderen zorgt of problemen oplost.

Je kunt heel goed doorhebben wat er gebeurt en toch iedere keer merken dat je er weer in meegaat. Dat je toch weer helpt, toegeeft, jezelf gaat uitleggen of je schuldig voelt wanneer je een keer niet doet wat er van je wordt verwacht.

 

En als je dan eens kijkt naar het leven dat je door de jaren heen hebt opgebouwd. De keuzes die je hebt gemaakt, de relaties die je bent aangegaan, misschien een gezin dat je hebt gesticht, een opleiding die je hebt gevolgd of een bepaalde richting die je bent ingegaan met je werk.

Hoeveel daarvan heb je eigenlijk vanuit jezelf kunnen kiezen?

 

Misschien heb je jarenlang ergens hard voor gewerkt, ben je ergens ontzettend goed in geworden of heb je heel veel bereikt. En toch kun je je afvragen of dat eigenlijk wel het leven is dat je zelf had willen leiden. Je weet misschien precies wat anderen leuk vinden, wat ze graag willen of waar ze behoefte aan hebben. Maar wanneer iemand jou vraagt wat je zelf eigenlijk leuk vindt, waar je blij van wordt of wat je graag zou willen doen, vind je het misschien ontzettend moeilijk om daar antwoord op te geven. Misschien heb je ook nooit echt de ruimte gehad om te ontdekken wat je zelf leuk vindt. Om dingen uit te proberen, fouten te maken, ergens plezier in te hebben of gewoon te ervaren wat wel en niet bij je past.

 

En misschien ben je jezelf door de jaren heen ook vooral gaan zien zoals anderen je kennen. Als degene die altijd sterk is, voor anderen klaarstaat, alles regelt, zich aanpast of juist alles alleen doet. Misschien heb je jezelf ook nooit echt anders gekend. Je bent door de jaren heen op een bepaalde manier gaan leven, hebt geleerd om je staande te houden en bent dat misschien ook gewoon gaan zien als wie je bent. Terwijl je eigenlijk nauwelijks weet wie je zelf bent buiten alles wat je altijd hebt gedaan en hoe je hebt geleerd te leven.

 

En misschien zijn er ook ontzettend veel dingen van jezelf die nooit echt de ruimte hebben gekregen om zich te ontwikkelen. Je eigen grenzen leren voelen en kennen, ontdekken wat je werkelijk wilt, vertrouwen krijgen in jezelf en je eigen keuzes, durven uitspreken wat voor jou waar is en een gezonde eigen regulatie ontwikkelen. Maar ook je eigen kwaliteiten, interesses en alles wat er misschien nog meer in je zit, waar je nooit werkelijk aan toe bent gekomen.

 

Misschien ben je ook al jarenlang met jezelf bezig. Ben je naar je huisarts gegaan, heb je gesproken met psychologen, therapeuten of andere hulpverleners. Misschien heb je verschillende therapieën gevolgd, medicatie gekregen of meerdere diagnoses gehad. Of ben je zelf verder gaan zoeken. Boeken gaan lezen, podcasts gaan luisteren, cursussen, opleidingen of allerlei methoden gaan volgen. En misschien heeft het je ook geholpen. Ben je jezelf, je geschiedenis of bepaalde patronen anders gaan zien. Heb je geleerd om beter met je emoties om te gaan, je grenzen aan te geven of bepaalde dingen anders te doen. Misschien heb je je geschiedenis al ontzettend vaak verteld, van alles onderzocht en begrijp je inmiddels heel goed waar bepaalde reacties vandaan komen. En toch kun je in het dagelijks leven nog steeds tegen dezelfde dingen aanlopen.

 

Dit zijn natuurlijk nog maar enkele voorbeelden van hoe overleving in het dagelijks leven zichtbaar kan worden. Misschien herken je jezelf in verschillende dingen, misschien maar in een paar. Of misschien lees je iets waarvan je eigenlijk nooit zo hebt stilgestaan dat je dat zelf ook doet.

 

 

Je kunt ontzettend veel weten en begrijpen, terwijl je nog steeds vanuit overleving leeft. En zolang je vanuit diezelfde overleving probeert te herstellen, blijf je eigenlijk werken aan jezelf vanuit de plek waar je juist uit probeert te komen.